Στην πρόσφατη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΚΕΔΕ, ο Ειδικός Γραμματέας Ζώων Συντροφιάς του Υπουργείου Εσωτερικών, κ. Χρυσάκης, παρουσίασε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πολιτικών και δράσεων για την προστασία και τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων στη χώρα μας. Η τοποθέτησή του ανέδειξε τόσο τις προκλήσεις όσο και τα διαθέσιμα εργαλεία για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τονίζοντας την ανάγκη συνεργασίας όλων των εμπλεκομένων.
Ο Ανθρώπινος Παράγοντας στην Αδέσποτη Ζωή: Η Ρίζα του Προβλήματος
Στην παρουσίασή του ο Ειδικός Γραμματέας Ζώων Συντροφιάς έθεσε στο επίκεντρο της συζήτησης τον πραγματικό πυρήνα του προβλήματος των αδέσποτων ζώων: τον ανθρώπινο παράγοντα.
Όπως τόνισε, το ζήτημα δεν βρίσκεται στα ίδια τα ζώα, αλλά σε εκείνους που τα οδήγησαν στην αδεσποτία. Η ευθύνη – είπε – βαρύνει τόσο την πολιτεία και τους αρμόδιους φορείς όσο και τους ίδιους τους κυδεμόνες των ζώων, οι οποίοι, συχνά λόγω στρεβλών αντιλήψεων και ανευθυνότητας, εγκαταλείπουν τα ζώα τους ή δεν τηρούν τις υποχρεώσεις που προβλέπει η νομοθεσία.
Ο κ. Χρυσάκης υπενθύμισε ότι τα αδέσποτα δεν «έπεσαν από τον ουρανό» και καμία καταφυγιακή δομή, όσο σύγχρονη ή μεγάλη κι αν είναι, δεν μπορεί να χωρέσει τον συνεχώς αυξανόμενο αριθμό τους. Επισήμανε μάλιστα ότι η αντιμετώπιση του ζητήματος παραμένει ελλειμματική και αποσπασματική, επικεντρωμένη στη διαχείριση του συμπτώματος – δηλαδή των ήδη αδέσποτων – και όχι στην πρόληψη της δημιουργίας τους.
Ο Γενικός Γραμματέας ανέδειξε και μια ηθική διάσταση, καταρρίπτοντας αντιλήψεις που βλέπουν τα ζώα ως αντικείμενα, «σκουπίδια» ή ενοχλητικές παρουσίες. «Τα ζώα είναι συναισθανόμενα και νοήμονα πλάσματα», είπε, προσθέτοντας ότι η πολιτεία και οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να τα αντιμετωπίζουν με σεβασμό και υπευθυνότητα.
Η Στρατηγική Προσέγγιση και το Νομοθετικό Πλαίσιο
Ο κ. Χρυσάκης ξεκίνησε την παρουσίασή του υπογραμμίζοντας τη σημασία του Ν. 4830/2021, τον οποίο χαρακτήρισε «ιστορική τομή» για τον πολιτισμό και τη φιλοζωία στη χώρα. Ο νόμος αυτός, όπως είπε, αποτελεί ένα σύγχρονο και αυστηρό κανονιστικό πλαίσιο που παρέχει προστασία σε όλα τα ζώα, ενώ επιδέχεται συνεχείς βελτιώσεις για αποτελεσματικότερη εφαρμογή.
Η δημιουργία της Ειδικής Γραμματείας για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς (Ιούνιος 2022), αποτέλεσε – σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα – ένα κομβικό βήμα για την ενίσχυση της συνεργασίας με τους ΟΤΑ, οι οποίοι έχουν την αρμοδιότητα για την πρόληψη και διαχείριση του αδέσποτου πληθυσμού σε τοπικό επίπεδο.
Κομβικά Έργα και Καινοτόμες Δράσεις
Ο κ. Χρυσάκης παρουσίασε σειρά έργων που έχουν ολοκληρωθεί ή βρίσκονται σε εξέλιξη:
- Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς: Δημιουργήθηκε σε συνεργασία με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και τέθηκε σε πλήρη λειτουργία στις 18/1/2023, με στόχο την καταγραφή και παρακολούθηση ζώων συντροφιάς από κτηνιάτρους, δήμους και φιλοζωικούς φορείς. Το 2024 εμπλουτίστηκε με νέες υπηρεσίες και έως το τέλος του 2025 θα διαθέτει πλήρες επιχειρησιακό περιβάλλον.
- Εργαστήριο DNA: Μια πρωτοποριακή δομή για τη φύλαξη και ανάλυση γενετικού υλικού, με στόχο τον εντοπισμό υπευθύνων εγκατάλειψης ή θανάτωσης ζώων.
- Εκπαιδευτικά Προγράμματα: Εκπαιδεύσεις αιρετών, υπαλλήλων, κτηνιάτρων και ελεγκτικών αρχών, με ειδική μέριμνα για τη Δημοτική Αστυνομία, ώστε να ενισχυθεί η ικανότητα εφαρμογής του νόμου.
- Επιχειρησιακά Προγράμματα για τους Δήμους: Πρότυπο πρόγραμμα με βασικούς δείκτες απόδοσης που θα παρακολουθούνται μέσω του Εθνικού Μητρώου. Από το 2025 ξεκινά η παρακολούθηση δεικτών και το 2026 θα υπάρχουν συγκριτικά στοιχεία.
- Εθνικό Σχέδιο Προστασίας Ζώων από Φυσικές Καταστροφές: Σε φάση κατάρτισης, για την υποστήριξη των δήμων σε περιπτώσεις έκτακτων γεγονότων.
- Χαρτογράφηση Μη Αδειοδοτημένων Καταφυγίων: Στόχος η ομαδοποίηση των παθογενειών και η αδειοδότησή τους.
- Προγράμματα Στείρωσης και Σήμανσης: Συνεργασία με το Υπουργείο Μετανάστευσης για διαχείριση αδέσποτων σε 33 δομές φιλοξενίας προσφύγων, καθώς και πιλοτικά προγράμματα σε σωφρονιστικά ιδρύματα.
Οικονομική Στήριξη στους Δήμους
Η πολιτεία, όπως τόνισε ο Ειδικός Γραμματέας, έχει θέσει σημαντικούς πόρους στη διάθεση των δήμων:
- 83 εκατ. ευρώ μέσω του προγράμματος Φιλόδημος ΙΙ (2019 & 2021) για περισυλλογή, ιατρική φροντίδα, στείρωση και εξοπλισμό καταφυγίων και κτηνιατρείων.
- 15 εκατ. ευρώ το 2024 για σήμανση και στείρωση ζώων (20€ ανά σήμανση, 80€ ανά στείρωση σκύλου και 50€ ανά στείρωση γάτας).
- 16,5 εκατ. ευρώ από ΚΑΠ (2020–2025) αποκλειστικά για δράσεις διαχείρισης αδέσποτων.
- Νέα επιχορήγηση το 2025 για παρατάσεις στη σήμανση και στείρωση έως το τέλος του έτους.
Η Αναγκαία Αλλαγή Νοοτροπίας και οι Προτάσεις
Ο κ. Χρυσάκης έθεσε με σαφήνεια ότι το πρόβλημα των αδέσποτων δεν αντιμετωπίζεται με εγκλεισμό σε καταφύγια, καθώς αυτό απαιτεί τεράστιους πόρους (εκτιμώμενο κόστος 2–4 δισ. ευρώ ετησίως για 4 εκατομμύρια αδέσποτα) και δεν επιλύει τη ρίζα του ζητήματος.
Επισήμανε ότι απαιτούνται:
- Μαζικές στηρώσεις και σήμανση δεσποζόμενων ζώων.
- Αυτεπάγγελτοι έλεγχοι από την Ελληνική Αστυνομία για την εφαρμογή της υποχρεωτικής ηλεκτρονικής σήμανσης, ώστε να περιοριστεί η εγκατάλειψη.
- Εκστρατείες ενημέρωσης πολιτών για τις υποχρεώσεις των ιδιοκτητών ζώων, με διανομή φυλλαδίων και άλλων επικοινωνιακών εργαλείων μέσω των δήμων.
Συνεργασία και Άμεση Δράση
Ολοκληρώνοντας την παρουσίασή του, ο κ. Χρυσάκης τόνισε ότι «η αλλαγή έρχεται βήμα-βήμα», με συλλογική προσπάθεια πολιτείας, ΟΤΑ και πολιτών. Υπογράμμισε τη σημασία της διαρκούς συνεργασίας της κεντρικής διοίκησης με την πρωτοβάθμια αυτοδιοίκηση και της άμεσης κινητοποίησης όλων των φορέων.
Η Ανάγκη για Αυτεπάγγελτους Ελέγχους από την ΕΛ.ΑΣ. στη Σήμανση Δεσποζόμενων Ζώων
Κατά την παρουσίασή του ο κ. Χρυσάκης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη συμβολή της Ελληνικής Αστυνομίας στη διαχείριση του προβλήματος των αδέσποτων. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «προδήλως οφείλει να συμπράξει και να εισφέρει σε αυτή την προσπάθεια και η τοπική ΕΛ.ΑΣ., εκκινώντας προδραστικές και εστιασμένες δράσεις ελέγχων για την έλλειψη ηλεκτρονικής σήμανσης».
Η πρόταση του Ειδικού Γραμματέα προβλέπει αυτεπάγγελτους, στοχευμένους ελέγχους για την τήρηση της υποχρεωτικής ηλεκτρονικής σήμανσης και καταχώρισης δεσποζόμενων ζώων στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς, με τη λογική των ελέγχων «πόρτα-πόρτα», κατά τρόπο που να περιοριστεί η συνεχής ροή ζώων από τα δεσποζόμενα στο αστικό περιβάλλον.
Ο κ. Χρυσάκης μάλιστα κάλεσε τον Πρόεδρο της ΚΕΔΕ να απαιτήσει εγγράφως από το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη την υιοθέτηση αυτής της πρακτικής τόσο σε κεντρικό επίπεδο όσο και από τους ίδιους τους δημάρχους. Όπως τόνισε, η έλλειψη τέτοιων ελέγχων αφήνει το πρόβλημα άλυτο και επιβαρύνει τις τοπικές κοινωνίες και τις δημοτικές αρχές, οι οποίες καλούνται να διαχειριστούν τις συνέπειες της εγκατάλειψης ζώων.
Ενίσχυση της Δημοτικής Αστυνομίας και Πρότυπο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα για τα Αδέσποτα
Ο Ειδικός Γραμματέας Ζώων Συντροφιάς ανακοίνωσε και σημαντικές παρεμβάσεις για την ενίσχυση της Δημοτικής Αστυνομίας, με στόχο τη βελτίωση της εφαρμογής του νομοθετικού πλαισίου για τα αδέσποτα ζώα.
Συγκεκριμένα, το αμέσως επόμενο διάστημα θα υλοποιηθεί ένα ταχύρυθμο εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τους ήδη υπηρετούντες δημοτικούς αστυνομικούς, ώστε να αποκτήσουν την απαραίτητη εξειδίκευση στη διαχείριση θεμάτων ευζωίας και ελέγχου ζώων συντροφιάς. Παράλληλα, πρόκειται να ενταχθεί και νέα «φουρνιά» δημοτικών αστυνομικών, οι οποίοι ήδη εκπαιδεύονται στις σχολές, με στόχο να είναι επιχειρησιακά έτοιμοι να συμβάλουν ενεργά στον έλεγχο και την εφαρμογή των προβλεπόμενων διαδικασιών.
Ο κ. Χρυσάκης παρουσίασε επίσης ένα πρότυπο επιχειρησιακό πρόγραμμα, το οποίο έχει σχεδιαστεί από την Ειδική Γραμματεία και διανεμηθεί σε όλους τους δήμους. Το πρόγραμμα αυτό:
- Αναρτάται στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς, ώστε να είναι προσβάσιμο και να ενισχύεται η διαφάνεια.
- Περιλαμβάνει βασικούς δείκτες απόδοσης και παρακολούθησης, με στόχο να αξιολογείται η πρόοδος κάθε δήμου στη διαχείριση του πληθυσμού των αδέσποτων.
- Οι δείκτες εξάγονται απευθείας από το Εθνικό Μητρώο, δίνοντας μια αξιόπιστη και αντικειμενική εικόνα της εφαρμογής των προγραμμάτων.
Με τον τρόπο αυτό, συνδυάζονται η εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού και η ενίσχυση της επιχειρησιακής ικανότητας των δήμων, δημιουργώντας ένα πλαίσιο πιο αποτελεσματικής και στοχευμένης πολιτικής για τη μείωση του πληθυσμού των αδέσποτων και τη βελτίωση της ευζωίας των ζώων.
Δείτε το video από το 21 λεπτό, περιέχει πολλές σημαντικές λεπτομέρειες και επισημάνσεις του κ. Χρυσάκη και μια πολύ καλή παρουσίαση.